ស៊ឹម សាយ អតីតយោធាភូមិភាគបូព៌ា
ស៊ឹម សាយ[1] កើតនៅឆ្នាំ១៩៤៣ មានស្រុកកំណើតនៅភូមិក្តីស្គៀរ ឃុំជ័យកំពក ស្រុកព្រះស្តេច ខេត្តព្រៃវែង។ សាយ មានឪពុកឈ្មោះ សេង ម្តាយឈ្មោះ អេង និងមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន៧នាក់ (ប្រុស៣ ស្រី៤)។ សាយ រៀន បានត្រឹមថ្នាក់ទី៧ (ចាស់) ឈប់រៀនដោយសារគ្រួសារ មានជីវភាពខ្វះខាត ណាមួយប្រទេសកើតមានសង្រ្គាមទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា។ សង្រ្គាមមុនដំបូង ចាប់ផ្តើមឡើង រវាងកម្លាំងកងទ័ពវៀតកុងខាងជើង និងកងទ័ពធៀវគី ខាងត្បូងវាយប្រយុទ្ធគ្នា នៅតាមព្រំដែន បានឆ្លងរាលដាលដល់ប្រទេសកម្ពុជា។
នៅឆ្នាំ១៩៦៦ សាយ បានចាកចេញពីស្រុកកំណើត មករស់នៅជាមួយលោកតា ស៊ឹម និងលោកយាយ ស៊ុន នៅភូមិអំពៅព្រៃ ឃុំកោះសំពៅ ស្រុកពាមជរ ជាប់ព្រំដែនវៀតណាម។ លោកតាស៊ឹម យល់ឃើញថា នៅកោះសំពៅ មានផ្ទៃដីធំទូលាយ មានប្រជាជនតិចប្រហែល១០០គ្រួសារប៉ុណ្ណោះ ចូលមករស់នៅប្រកបមុខរបរធ្វើស្រែចម្ការ ចិញ្ចឹមគោ ក្របី និងនេសាទត្រី។ សាយ បានមករស់នៅកោះសំពៅ ជាមួយជីតា ដើម្បីចិញ្ចឹមគោ ក្របី ចំនួន៣០ក្បាល។ នៅទីនេះ ជាតំបន់ដាច់ស្រយាល ពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរ ផ្លូវតូចពិបាកសុទ្ធតែព្រៃ ហើយនៅរៀងរាល់ខែកញ្ញា ទឹកទន្លេចាប់ផ្តើមឡើងជន់លិច ក្លាយជាវាលល្ហល្ហេវល្វឹងល្វើយដាច់កន្ទុយភ្នែក មានទីទួលតិចតួចណាស់។ រហូតដល់ខែវិចិ្ឆកា ទឹកចាប់ផ្តើមស្រកទៅវិញ ប្រជាជនចាប់ផ្តើមប្រកបមុខរបរសារជាថ្មីទៀត។
នៅឆ្នាំ១៩៦៧ សាយ ធំពេញវ័យ មានអាយុ១៨ឆ្នាំ បានស្ម័គ្រចិត្តចូលធ្វើជាកងជីវពល សម្រាប់ការពារភូមិព្រៃអំពៅ ឃុំកោះសំពៅ ដែលមានលោកតាស៊ុយ ជាប្រធានគ្រប់គ្រងប្រជាជននៅតំបន់កោះសំពៅជាប់ព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម។ សាយ ធ្វើកងជីវពលនៅកោះសំពៅ បានដឹងហេតុការណ៍ជាច្រើនទាក់ទង និងទីតាំងភូមិសាស្រ្តនេះ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧-៦៨ មានកម្លាំងកងទ័ពវៀតកុងខាងជីង ធ្វើសង្រ្កាមជាមួយកម្លាំងកងទ័ពធៀវគីខាងត្បូង មានការជួយគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក សង្រ្គាមចាប់កើតមានឡើងតាមព្រំដែនបានឆ្លងរាលដាលចូលទឹកដីកម្ពុជា ថែមទាំងបានទម្លាក់គ្រប់បែក(អាបេ៥២) ធ្វើឲ្យប្រជាជនរស់នៅកោះសំពៅមានការភ័យខ្លាច និងមានទាហានអាមេរិកពីរនាក់ស្លាប់។
នៅខែមិនា ឆ្នាំ១៩៧០[2] នៅប្រទេសកម្ពុជា ក៏មានព្រឹត្តិការណ៍កើតឡើងមួយថ្មីទៀត ឧត្តមសេនីយនល់ នល់ និងសហការីរបស់ខ្លួនដែលនិយមអាមេរិក បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្តេចព្រះ នរោតម្តសីហនុ ពីព្រះមុខរដ្ឋ ដោយជោគជ័យ។ នៅអំឡុងខែសីហា ១៩៧០ ដដែល សាយ បានស័្មគ្រចិត្តចូលបម្រើចលនាខ្មែរក្រហមវិញ តាមការអំពាវនាវរបស់សម្តេចព្រះ នរោត្តមសីហនុ ពីទីក្រុងប៉េកាំង ឲ្យកូនចៅចូលព្រៃម៉ាគី ដើម្បីរំដោះជាតិ។ នៅអំឡុងពេលនោះ មានកម្លាំងកងទ័ពធៀវធី ចូលមកធ្វើបាបប្រជាជន ដូចជាចាប់ប្រពន្ធកូនអ្នកភូមិយកទៅរំលោភ និងចាប់គោ ក្របី មាន់ទា ថែមទៀត បើមានប្រជាជនចេញមុខប្រឆាំង ច្បាស់ជាត្រូវទាហានធៀវគី បាញ់សម្លាប់ចោល។ បន្ទាប់មកទៀត មានទាហានយៀកកុងចូលមកម្តង តែមិនបានធ្វើបាបប្រជាជនទេ ថែមទាំងរួមសហការជាមួយកម្លាំងចលនាខ្មែរក្រហម។ សាយ ក៏មានការឆ្ងល់ក្នុងចិត្តដែរ ចូលមប្រើចលនាខ្មែរក្រហមដំបូង ស្រាប់តែបានឃើញទាហានយៀកកុងច្រើន ជាងកម្លាំងចលនាខ្មែរក្រហម។ សាយ បានរៀបរាប់ថា កម្លាំងទាហានយៀកកុងមានចំនួនពីរកងពលធំប្រចាំខេត្តព្រៃវែង កងពល(សេ៩១)ខាងពារាំង និងកងពល(សេ៩២) នៅស្រុកពាមជរ ខាងកោះសំពៅ ដឹកនាំដោយប្រធានកងពលឈ្មោះ ធិញ មកពីទីក្រុងហាណូយប្រទេសវៀតណាម ដឹកនាំទាំងការងារនយោបាយ រួមទាំងកម្លាំងចលនាខ្មែរក្រហម នៅលើទឹកដីខ្មែរ ថែមទាំងបានផ្សព្វផ្សាយសារផ្ទាល់ ជាលាយលាក់អក្សររបស់សម្តេចព្រះ នរោត្តមសីហនុ ថែមទៀត និងមានសញ្ញា(ស៊ីង) ជារូបសម្តេចព្រះ នរោត្តមសីហនុ ម្នាក់មួយថែមទៀត។
នៅឆ្នាំ១៩៧១-៧២ និង៧៣ សាយ បានឡើងមកស្រុកពាមជរ វាយប្រយុទ្ធជាមួយទាហានឧត្តមសេនីយ៍លន់ នល់ តាមដងទន្លេមេគង្គ ស្ថិតក្នុងតំបន់២៤ ភូមិភាគបូព៌ាដឹកនាំដោយសោ ភឹម។ កាលនោះយោធានៅភូមិភាគបូព៌ាមានចំនួនបីកងពល ។ សាយ ជាយោធាក្នុងកងពលទី១ ដឹកនាំដោយចាន់ ចក្រី, កងពលទី២ ដឹកនាំដោយហេង តាល់ ជាប្អូនប្រុសលោកហេង សំរិន បច្ចុប្បន្ននេះ ជាសម្តេចអគ្គមហាពញាចក្រី ហេង សំរិន, កងពលទី៣ ដឹកនាំដោយតាឈាន។ នៅឆ្នាំ១៩៧២ សាយ មានតួនាទីជាប្រធានវរសេនាតូច ដឹកនាំកម្លាំងយោធាខ្មែរក្រហម ចាំវាយពួនស្ទាក់នាវារបស់ទាហានលន់ នល់ ឬនាវាបរទេស។
នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧៤ យោធាខ្មែរក្រហម ជួបប្រយុទ្ធគ្នា ជាមួយទាហានឧត្តមសេនីយលន់ នល់ តាមដងទន្លេមេគង្គ នៅម្តុំកោះពាមរាំង ស្រុកពាមជរ និងបានឃើញនាវាធំដឹកទំនិញមួយគ្រឿងដែលមានបណ្តោយជាង១០០ម៉ែត្រ អមដំណើរដោយម៉ារីនតូចៗចំនួន៣០ទៅ៤០គ្រឿង ឡើងមកពីប្រទេសវៀតណាម មកដល់ត្រង់ចំណុចកោះពាមរាំង ត្រូវបានយោធាខ្មែរក្រហម ដែលបានរាយមីនរួចជាស្រេច និងរាយខ្សែកាបបង្កប់ក្នុងទឹកទន្លេជាច្រើនខ្សែថែមទៀត ដើម្បីកុំឲ្យនាវាឡើងទៅភ្នំពេញបាន។ នៅពេលនោះយោធាខ្មែរក្រហម ស្ទាក់ចាប់បាននាវាធំមួយគ្រឿងដែលបានដឹកសម្ភារជាច្រើនប្រភេទ រួមទាំងកាំភ្លើងយន្ត ដាក់លើនាវា និងសម្ភារមួយចំនួនទៀតយោធាខ្មែរក្រហមមិនបានយកទេ។ នៅពេលនោះម៉ារីនតូចៗបានរត់យករួចខ្លួន នៅសល់នាវាធំមួយគ្រឿងជាប់ខ្សែកាប ត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់បាន បន្ទាប់មកបាញ់កម្ទេចចោលលិចចូលក្នុងទឹកទន្លេមេគង្គ និងចាប់បានជនជាតិកូរ៉េខាងត្បូងបានបួននាក់ និងជនជាតិហ្វីលីពីនបាន៣នាក់ បញ្ជូនមកដល់អង្គភាព។ បន្ទាប់មកទៀត សាយ បានដឹងច្បាស់ថា ជនជាតិកូរ៉េ និងជនជាតិហ្វីលីពីន ត្រូវយោធាខែ្មរក្រហម យកទៅបាញ់សម្លាប់ចោល រួចទម្លាក់ដាក់ចូលក្នុងរណ្តៅ(អាបេ៥២)ជិតសាលាស្រុកពាមជរ ក្រោមបញ្ជាប្រធានវរសេនាធំឈ្មោះ តាសាញ់។
នៅថ្ងៃទី១៧ មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រុមចលនាខ្មែរក្រហម បានវាយចូលទីក្រុងភ្នំពេញ លើកលែងតែយោធាខ្មែរក្រហម មកពីភូមិភាគបូព៌ា ដែលមិនបានចូលទីក្រុងភ្នំពេញ។ កងពលទី១ ឈរជើងត្រឹមវត្តនិរោន៍ គល់ស្ពានច្បារអំពៅ និងម្ខាងទៀតឈរជើងនៅភូមិអរិយក្សត្រ អស់រយៈពេល១០ថ្ងៃ ទម្រាំប្រជាជនត្រូវជម្លៀសចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញអស់។ បន្ទាប់មកបានមានបញ្ជាពីកងពលថា យោធាភូមិភាគបូព៌ាមួយចំនួន អង្គការអនុញ្ញាតឲ្យចូលទីក្រុងភ្នំពេញ និងមួយចំនួនទៀត ត្រឡប់ទៅការពារព្រំដែនភូមិភាគបូព៌ាវិញ។ សាយ ក៏បានត្រឡប់មកវិញនៅត្រឹមអ្នកលឿង ស្រុកលើកដែក មានឋានៈជាប្រធានវរសេនាតូច ដឹកនាំកម្លាំងយោធាចំនួន១០០នាក់ បង្កើតអង្គភាពមួយឈ្មោះថា (ការដ្ឋាន៧តោន) សម្រាប់ចុះធ្វើស្រែ តែរក្សាកម្លាំងជាយោធាដដែល។ នៅពេលធ្វើស្រែបានមួយរយៈឃើញ មានដឹកនាំខាងមជ្ឈិមចុះមកទស្សនកិច្ច ការដ្ឋាន៧តោនដែរ រួមមានតានួន ជា និងកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមមួយចំនួនទៀត។ នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៦ ប្រធានកងពលភូមិភាគបូព៌ា ដូចជាចាន់ ចក្រី, ហេង តាល់, តាឈាន ត្រូវអង្គការចាប់ខ្លួន។ នៅក្នុងជួរកម្មាភិបាលភូមិភាគបូព៌ា ចាប់ផ្តើមព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងមានការគេចខ្លួនជាបណ្តើរៗ។ នៅពេលនោះ លោកហេង សំរិន បានឡើងជាប្រធានកងពលទី៤ (សព្វថ្ងៃសម្តេចអគ្គមហាពញាចក្រី ហេង សំរិន) បានដឹងសភាពការណ៍កទាន់ពេល បានអញ្ជើញកម្មាភិបាលជាយោធាភូមិភាគបូព៌ាមួយចំនួនមកចូលរួមប្រជុំជាសម្ងាត់ នៅស្នាក់ការស្រុកបាភ្នំ ត្រង់ចំណុចព្រៃចម្ការ ខេត្តព្រៃវែង។ កាលនោះ សាយ ក៏មានវត្តមាននៅទីនោះដែរ ដោយបានស្តាប់តាមការណែនាំពីលោកហេង សំរិន ថា ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ហើយមានឯកសារមួយណា ដែលជាប់ទាក់ទងជាមួយ ចាន់ ចក្រី ត្រូវដុតបំផ្លាញចោលទាំងអស់ ព្រោះអង្គការថ្នាក់មជ្ឈិម បានធ្វើការសង្ស័យទៅលើកម្មាភិបាលភូមិភាគបូព៌ាយើង។ មិនយូរប៉ុន្មានខាងមជ្ឈិមចុះមកចាប់ចងកម្មាភិបាលភូមិភាគបូព៌ាមួយចំនួនជាបណ្តើរៗ ដូចជាតាយុន តាឈូក តាសាញ់ ទោះបីប្រទេសជាតិ ចាប់កើតមានសង្រ្គាមជាមួយប្រទេសវៀតណាម ក៏ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ខ្មែរក្រហម មិនខ្វល់ដែរ នៅតែបន្តការចាប់ខ្លួនកម្មាភិបាលភូមិភាគបូព៌ា ដដែល ។ នៅឆ្នាំ១៩៧៨ សាយ បានរំសាយពីយោធាខ្មែរក្រហម ត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតវិញ នៅភូមិអំពៅព្រៃ ឃុំកោះសំពៅ ជាប់ព្រំដែនវៀតណាម ដើម្បីរស់នៅជាមួយប្រពន្ធកូន។ នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៧៨ ដដែល កម្មាភិបាលភូមិភាគនិរតី ឈ្មោះ តាផន និងសហការី មួយចំនួនទៀត ចូលទៅគ្រប់គ្រងប្រជាជននៅកោះសំពៅ តែមិនបានធ្វើបាបប្រជាជននៅតាមមូលដ្ឋានប៉ុន្មានទេ បែរជាស្រាវជ្រាវចាប់យកប្រពន្ធកូនអតីតទាហានលន់ នល់ ចំនួន៣៦គ្រួសារ យកទៅសម្លាប់ចោលទាំងអស់ ។ សាយ ដោយសារតែខ្លាចកម្មាភិបាលភូមិភាគនិរតី ក៏ស្ម័គ្រចូលធ្វើយោធាខ្មែរក្រហមឡើងវិញ ស្របពេលប្រទេសជាតិកើតសង្រ្គាមជាមួយប្រទេសវៀតណាមនៅតាមព្រំដែនកាន់តែខ្លាំង។ សាយ បានចូលកងពលថ្មី លេខ៨០៥ ដឹកនាំកម្លាំងចូលវាយប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពវៀតណាម នៅខាងកោះសំពៅ តែជាលទ្ធផលបរាជ័យ។
នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៨ កងកម្លាំងរណសិរ្សសាមគ្គីសង្រ្គោះជាតិកម្ពុជា ដោយមានជំនួយពីកងទ័ពវៀតណាម បានធ្វើការវាយសម្រុកចូលប្រទេសកម្ពុជា និងទីក្រុងភ្នំពេញនៅថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩[3]។ សាយ បានរត់ភៀសខ្លួនចេញពីព្រំដែនវៀតណាម និងបានបោះអាវុធចោលបន្លំខ្លួនធ្វើជាប្រជាជនធម្មតា រួចក៏ត្រឡប់ចូលស្រុកកំណើតវិញ ប្រកបមុខរបរធ្វើស្រែចម្ការ។ បន្ទាប់មកបានឡើងធ្វើជាក្រុមប្រឹក្សាឃុំរហូតដល់ឆ្នាំ២០២៤។ សព្វថ្ងៃ គាត់មានអាយុ៨២ឆ្នាំ ពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរទៅធ្វើការងារ ក៏សុំលាលែងពីក្រុមប្រឹក្សាឃុំកោះសំពៅ មករស់នៅជាមួយប្រពន្ធកូនវិញ។ ប្រវត្តិរឿងរ៉ាវដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ក្មេងៗដែលមិនបានសិក្សារៀនសូត្រ មិនបានចាប់អារម្មណ៍ទេ ទោះបីខំនិយាយប្រាប់ពីទុក្ខលំបាកពីអតីតកាល ថារបបខ្មែរក្រហម សម្លាប់មនុស្ស គ្មានអាហារគ្រប់គ្រាន់ ធ្វើការងារធ្ងន់ គ្មានពេលសម្រាក និងគ្មានតុលាការសម្រាប់កាត់ទោសតាមផ្លូវច្បាប់ ដូចសម័យឥឡូវនេះទេ ខ្ញុំសង្កេតឃើញថា ក្មេងៗហាក់ដូចជា មិនសូវជឿរឿងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម។
អត្ថបទដោយ សុខ វណ្ណៈ
[1] មជ្ឈមឯកសារកម្ពុជា សុខ វណ្ណៈ និងឡុង ដានី បានជួបសម្ភាសន៍ ជាមួយឈ្មោះ ស៊ឹម សាយ អាយុ៨២ឆ្នាំ រស់នៅភូមិក្តីស្គៀរ ឃុំជ័យកំពក ស្រុកព្រះស្តេច ខេត្តព្រៃវែង។ សម្ភាសន៍នៅថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥
[2] ផេង ពង្សរ៉ាស៊ីៈ ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ(១៩៧៥-១៩៧៩), បោះពុម្ពលើកទី២(២០២០), ទំព័រ១១, មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា
[3] ផេង ពង្សរ៉ាស៊ីៈ ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ(១៩៧៥-១៩៧៩), បោះពុម្ពលើកទី១(២០២០), ទំព័រ២, មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា