(ខេត្តស្វាយរៀង) សោម ណៃ មានអាយុ៧០ឆ្នាំ មានស្រុកកំណើត និងសព្វថ្ងៃរស់នៅភូមិអង្គ​ប្រសែ្រ ឃុំអង្គប្រស្រែ ស្រុករមាសហែក ខេត្តស្វាយរៀង។ ណៃ មានឪពុកឈ្មោះ សោម ចេស និងម្តាយ​ឈ្មោះ លាក់ ភឹម។ ណៃ រៀនបានត្រឹមថ្នាក់អក្ខរកម្មក្នុងរបបសង្គម​រាស្រ្តនិយម ហើយបច្ចុប្បន្នប្រកបរបរជាកសិករ។

នៅរបបសង្គមរាស្រ្តនិយម ណៃ ឃើញនៅខេត្តស្វាយរៀងមានការរីកចម្រើនដោយមានរោងចក្រ វត្តអារាម និងសាលារៀន។ ឪពុកម្តាយរបស់ណៃ ធ្លាប់ទទួលបានក្រណាត់ និងសម្លៀកបំពាក់ពីសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ដែលបានយាងតាមឧទ្ធម្ភាគចក្រ និងទម្លាក់ក្រណាត់ និងសម្លៀកបំពាក់មកដល់ប្រជាជន។

នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ណៃ រស់នៅភូមិអង្គប្រស្រែ ស្ថិតក្នុងកងចល័តនារី។ ការងាររបស់ណៃត្រូវជីកទំនប់, លើកភ្លឺស្រែ និងធ្វើស្រែ។ ក្រៅពីការងារនេះនៅរដូវប្រាំង ណៃ និងកងចល័តនារី ត្រូវបានបញ្ជូនទៅគាស់គល់ឈើធំៗ និងកាប់រំលំដើមឈើនៅក្នុងព្រៃឆ្ងាយពីភូមិ។ ចំណែកឪពុកម្តាយ និងបង​ប្អូនត្រូវអង្គការតម្រូវឲ្យ​រស់នៅផ្សេងៗពីគ្នា។ នៅពេលទៅធ្វើការងារ ណៃ ធ្លាប់ជួបប្រទះសាកសពយ៉ាងច្រើនដែលគេសម្លាប់ទុកចោលនៅក្នុងព្រៃ ហើយប្រធានកងចល័តបានប្រាប់ណៃថា ជាខ្មោចទាហានវៀតណាម។ សមាជិកមួយចំនួនក្នុងកងចល័តជាមួយណៃ ​បានបាត់ខ្លួនជាញឹកញាប់ដោយអង្គការប្រាប់ថានាំទៅរៀនសូត្រ។ នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ឪពុកម្តាយរបស់ណៃ បានស្លាប់ដោយសារតែជំងឺ និងគ្មានអាហារហូបគ្រប់គ្រាន់​។ នៅថ្ងៃមួយដោយសារតែនឹករឭកឪពុកម្តាយពេក ណៃ បានធ្វើការបណ្តើរ ច្រៀងបណ្តើរ គាប់ជួននៅពេលនោះឈ្លបខ្មែរក្រហមដើរមកទាន់និងបានឮចម្រៀងពីរបបមុនដែលត្រូវបានអង្គការហាមឃាត់មិនឲ្យច្រៀង។ បទចម្រៀងដែល ណៃ បានច្រៀងមានចំណងជើងថា «សំបួរមាសអើយខែលាក់សន្លឹក» ឈ្លប​មិនបានបានធ្វើបាប ឬដាក់ទណ្ឌកម្មអ្វីដល់ណៃទេ ប៉ុន្តែដោយសារ ណៃ ធ្លាប់ដឹងពីបម្រាមរបស់អង្គការមិនឲ្យច្រៀងបទពីសង្គមចាស់ទើបគាត់ភិតភ័យ។ រំលងបានមួយសប្តាហ៍ ឈ្លប បានជ្រើសរើសណៃ ឲ្យចូលទៅក្នុងក្រុមសិល្បៈផ្នែកចម្រៀងចាប៉ីរបស់ឃុំ ហើយគាត់បានចេញទៅច្រៀងចម្រៀងចាប៉ីឲ្យប្រជាជនស្តាប់នៅពេលមានកម្មវិធីក្នុងឃុំ។ នៅពេលណៃ ច្រៀងចម្រៀងមិនត្រូវចិត្តអង្គការត្រូវគេស្តីបន្ទោស និងដាក់ទណ្ឌកម្ម។ ណៃ និយាយថា «ចម្រៀងចាប៉ីដែលខ្ញុំបានច្រៀងគឺទាក់ទងនឹងការធ្វើកសិកម្ម, ជីកប្រឡាយ, លើកទំនប់, លើកតម្កើងរបបខ្មែរក្រហមថាដឹកនាំល្អ មានការរីក​ចម្រើន… ខ្ញុំតែងតែចេញទៅច្រៀងនៅតាមភូមិឃុំ និងមានពេលខ្លះត្រូវច្រៀងឲ្យកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមស្តាប់ក៏មាន។ នៅពេលខ្ញុំច្រៀងចាប៉ីមិនត្រូវចិត្តគេ គេបានស្តីបន្ទោសថាច្រៀងមិនកើត និងគម្រាមដាក់ទោសទៀតផង»។ ទោះបីជាការងារក្នុងកងសិល្បៈទទួលរងការស្តីបន្ទោសខ្លះ ប៉ុន្តែ ងាយស្រួលជាងការងារក្នុងកងចល័តនារីដែលណៃ ធ្លាប់ធ្វើក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។

នៅក្នុងឃុំអង្គប្រស្រែ អង្គការបានបំផ្លិចបំផ្លាញវត្តអារាមមិនឲ្យប្រជាជនគោរពប្រណិប័តន៍សាសនា ហើយកំណត់ឲ្យប្រជាជនគោរពតែអង្គការមួយគត់​។ ទោះបីជាខ្មែរក្រហមលុបបំបាត់ និងមិនឲ្យមានការគោរពសាសនាក៏ដោយក៏ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ​ព្រះ​សង្ឃ បានស្ថិតក្នុងចិត្តណៃជានិច្ច។ ណៃ បន្ត​រស់នៅឃុំអង្គប្រស្រែ រហូតដល់របបខ្មែរក្រហមដួលរលំ។ សព្វថ្ងៃ ណៃ មានជំងឺលើសឈាម ស្រវាំងភ្នែក និងជំងឺខ្សោយបេះដូង៕

សម្ភាសន៍ដោយ ផាត សែនពិសិដ្ឋ ថ្ងៃទី១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤

អត្ថបទដោយ អេង សុខម៉េង